دیابت
فیزیولوژی و پاتولوژی دیابت:
انسولین توسط سلولهای بتا پانکراس ترشح می شود که در جزایر لانگرهانس پانکراس قرار دارند.انسولین یک هورمون انابولیک (ذخیره کننده)می باشد. ترشح ان با خوردن غذا افزایش یافته و گلوکز را از داخل خون به داخل عضلات کبد,سلول های چربی حرکت می دهد .در این سلولها انسولین اعمال زیر را انجام می دهد:
انتقال و متابولیزه کردن گلوکز برای تولید انرژی,تحریک ذخیره گلوکز در کبد و عضلات (به شکل گلیکوژن),افزایش ذخیره چربی غذا در بافت های چربی,تسزیع انتقال آمینواسدهای مشتق از پروتئین های غذا به داخل سلول ها,مهار شکسته شدن گلوکز,پروتئین و چربی های ذخیره شده نیز از اعمال انسولین در بدن است.
هورمون دیگر جزایر لانگرهانس پانکراس گلوکاگون می باشد که از سلولهای آلفا و در موقع کاهش سطح گلوکز خون ترشح می شود.
طبقه بندی دیابت:
دیابت نوع 1که قبلا دیابت ملیتوس وابسته به انسولین نامیده می شد.
دیابت نوع2 که قبلا دیابت ملیتوس غیر وابسته به انسولین نامیده می شد.
دیابت ملیتوس همراه با سایر بیماری ها و سندرم ها
دیابت ملیتوس حاملگیGDM) gestational diabete mellitus )
ریسک فاکتورهای ابتلا به دیابت ملیتوس:
سابقه خانوادگی دیابت,چاقی,سن بالای 30 سال,هایپرتانسیون,نژاد و ملیت,سطح کلسترول HDL
وجود سابقه دیابت حاملگی و یا به دنیا اوردن نوزاد دارای وزن تولد بیشتر از 5/4 کیلوگرم(9پوند)
تظاهرات بالینی
پلی اوری(پرادراری)polyuria
پلی دیپسی(پرنوشی)polydipsia
پلی فاژی(پرخوری)polyphagia
سایر علائم دیابت شامل خستگی وضعف,تغییرات ناگهانی بینایی,گزگزوبی حسی دستها وپاها,خشکی پوست,زخم هایی که به کندی ترمیم و بهبود می یابد.
بررسی و شناخت و یافته های تشخیصی:
وجودسطح بالای غیرطبیعی گلوکزخون معیاری است که دیابت بر اساس آن تشخیص داده می شود.اگر سطح گلوکز ناشتای پلاسما حدود 126 mg/dl یا بیشتر و یا سطح گلوکز غیرناشتا از 200 mg/dl در بیش از 1 بار اندازه گیری بیشتر باشد دیابت تشخیص داده میشود.
درمان دیابت
هدف اصلی از درمان دیابت طبیعی سازی فعالیت انسولین و سطح گلوکز خون جهت کاهش ایجاد وتوسعه عوارض عروقی و عصبی می باشد.
دارو درمانی در دیابت:انسولین از سلولهای بتا جزایر لانگر هانس ترشح می شود واز طریق تسهیل برداشت و مصرف گلوکز توسط سلولهای عضلانی,کبدی و چربی غلظت گلوکز را پس از خوردن غذا پایین می آورد.در غیاب انسولین کافی دارو درمانی ضرورت دارد.
انسولین درمانی:
تزریق انسولین به بافت زیرجلدی به وسیله سرنگ های مخصوصی انجام می گیرد.
نگهداری انسولین:
انسولین های کدر و شیری رنگ را بایستی قبل از مصرف و کشیدن ان به داخل سرنگ,با برگرداندن آرام ویال آن و غلتاندن در بین دو دست کاملا مخلوط کرد.ویال انسولین های کوتاه اثر ویا طولانی اثر که استفاده نمی شود بایستس در یخچال نگهداری شود.نباید اجازه داد که انسولین منجمد شود و نباید در معرض نور خورشید قرار داده شود.
انتخاب سرنگ ها:
سرنگ ها باید با غلظت انسولین مطابقت داشته باشند.امروزه سه نوع سرنگ انسولین 100 واحدی در دسترس می باشد:
سرنگ ها 1 میلی لیتری(1 سی سی)با گنجایش 100 واحد انسولین,سرنگ های نیم میلی لیتری با گنجایش 50 واحد انسولین,سرنگ های 3/0 میلی لیتری با گنجایش 30 واحد انسولین.
آموزش بیمار جهت تزریق انسولین به خود:
o نوع انسولین باید کنترل گردد مثل انسولین رگولار و غیره.
o غلظت انسولین و نوع سرنگ باید صحیح باشد.
o آسپیره کردن سوزن ضروری بوده تا اینکه به طور سهوی وارد رگ خونی نشود.
o در صورت لاغری ناحیه مورد نظر را بین دو انگشت جمع کرده و در صورت چاقی ناحیه تزریق باید کشیده شود, در هر دو حالت منظور تزریق انسولین به درون زیر جلد است.
o هرتزریق انسولین باید حداقل نیم تا یک اینچ از محل تزریق قبلی فاصله داشته باشد.
o برای استفاده مجدد از یک نقطه برای تزریق انسولین 3-2 هفته فاصله گذاشت.
o نباید انسولین را به اندامی که فعالیت خواهد کرد تزریق کرد زیرا در اثر جذب سریع تر انسولین ممکن است هیپوگلیسمی ایجاد شود.
o بهتر است در هر زمان از روز,یک ناحیه آناتومیک مشخص برای تزریق استفاده شود(مثلا صبح ها شکم و عصرها ران یا بازو) تا تغییرات روزانه قند خون(به علت سرعت جذب متفاوت نواحی تشریحی مختلف) به حداقل برسد.
o سرعت جذب انسولین در شکم سریع تر بوده و در بازو, ران و باسن به ترتیب کاهش می یابد.
o زاویه تزریق باید 45 تا 90 درجه باشد که بستگی به توده عضله دارد.بااین وجود در کودکان سن مدرسه, استفاده از زاویه 45 درجه بهترین است.
o نیازی به ماساژ پس از تزریق نیست.روش پذیرفته عبارتست از نگهداشتن گلوله پنبه ای در محل تزریق به مدت چند دقیقه است.
o چنانچه انسولین در یخچال نگهداری شود پیش از تزریق باید چند دقیقه ای در حرارت اتاق قرار داد چونکه انسولین خنک غالبا می تواند سبب لیپودیستروفی در ناحیه تزریق شود.
آموزش بیماران دیابتی در رابطه با پاها و کلیه ها:
پاها:
o روزانه پاهای خود را ازنظر وجود تاول ,بریدگی,خراشیدگی یا ضایعات بین انگشتان بررسی نمایید و از استفاده از آینه در دیدن کف پا و پاشنه سود ببرید.
o پاهای خودرا هر روز بشویید و خصوصا بین انگشتان را به دقت خشک نمایید.
o قبل از شستشوی پاها درجه حرارت آب را با آرنج یا دماسنج بررسی کنید.
o در صورت وجود اختلال دید, یکی از اعضای خانواده یا یک دوست روزانه پاهایتان را مشاهده نماید.
o در صورت خشکی پوست پاها, پس از شستشو و خشک کردن, از کرم یا روغن نرم کننده استفاده کنید ولی آنها را بین انگشتان نمالید.
o جورابهای مناسب کتانی یا نخی بپوشید و روزانه آنها را تعویض کنید , از پوشیدن جوراب های پاره یا رفو شده خودداری نمایید.
o هنگام خرید کفش دقت کنید که کاملا اندازه باشد , به جا باز کردن کفش اعتماد نکنید,جنس کفش باید چرمی باشد و خرید کفش در اواخر روز(زمانی که پاها بزرگترین اندازه را دارند)صورت گیرد,کفش های ویژه دویدن یا قدم زدن را پس از بررسی توسط پزشک, بپوشید.
o قبل از پوشیدن کفش داخل و کناره های آن را از نظر مواردی که چون جسم خارجی و سنگریزه بررسی کنید.
o هر 6-4 ساعت کفشهایتان را برای استراحت پاها در آورید.
o در فصل زمستان بیشتر احتیاط کنید و از جوراب پشمی استفاده نمایید مطمئن شوید که کفش هایتان برای جورابهای ضخیم به اندازه کافی جادارند.
o ناخن ها را به صورت عرضی کوتاه کنید و هیچگاه آنهارا از ته نگیرید.
o در صورت وجود یک ضایعه جدید,قرمزی,تورم,درد پا یا هرگونه زخم یا تاول فورا پزشک خود را آگاه نمایید و تا زمان معاینه , پاهایتان را استراحت دهید.
o کنترل دیابت را به خوبی برقرار نمایید.
o هرچه می توانید در مورد دیابت و آثار آن بر پاها بیاموزید.
o سیگار نکشید.
o از کیسه آب گرم برای گرم کردن پاها استفاده نکنید.
o هیچگاه پا برهنه راه نروید.
o در صورت بروز سردی پاها,جوراب بپوشید پاها را در معرض حرارت مستقیم آتش یا بخاری قرار ندهید.
o بر روی سطوح داغ مانند شن های ساحل یا سیمان کنار استخر شنا راه نروید.
o مواد شیمیایی را برای برطرف کردن میخچه و پینه به کار نبرید و از محلول های ضد عفونی کننده قوی استفاده نکنید.
o پاها را مدت طولانی در آب قرار ندهید.
o از کش یا بند جوراب استفاده نکنید.
o بدون جوراب کفش نپوشید.
o کفش ها و صندل هایی که بین انگشتان حلقه دارند نپوشید.
o میخچه و پینه را برش ندهید و از پزشک خود راهنمایی بخواهید.
o از انداختن پاها روی هم خود داری کنید.
کلیه ها:
o رعایت یک رژیم غذایی با پروتئین کم در دیابتی های مبتلا به مشکلات کلیوی مفید است.
o برای حفظ کلیه ها مراقبت قند خون و فشار خون خود باشید(قند خون 110-70 میلی گرم در دسی لیتر و فشار خون 90/140میلی لیتر جیوه در محدوده طبیعی است).
o اگر هر یک از علامت های کمردرد , سوزش ادرار, تکرار ادرار,ناتوانی در دفع ادرارعلی رغم وجود احساس مربوطه,وادرار کدر یا خونی که نشانه عفونت کلیه یا مثانه هستند در شما بروز کرد به پزشک خود اطلاع دهید.
o سالانه برای بررسی کارکرد کلیه هایتان به پزشک مراجعه کنید.
آموزش بیماران دیابتی با فشار خون بالا:
o نمک کم مصرف کنید.
o موقع طبخ غذا نمک اضافه نکنید.
o از مصرف غذاهای خیلی شور نظیرچیپس,سیب زمینی,ترشی و ... بپرهیزید.
o وزن خود را در حد مطلوب نگه دارید.
o مصرف گوشت قرمز, ماهی ,پنیر و دیگر غذاهای پروتئینی را محدود کنید.
o غلظت قندخون خود را مرتب کنترل کنید.
o سیگار نکشید و به خاطر داشته باشید که کشیدن سیگار باعث تشدید مشکلات کلیوی خواهد شد.
o در صورت امکان هموگلوبین قند دار شده(HbA1c) خود را اندازه گیری کنید,این آزمایش وضعیت کنترل قند خونتان را در یک تا 3 ماه گذشته نشان می دهد.
o بابرنامه غذایی صحیح و ورزش مداوم و مصرف منظم داروهای تجویز شده به کنترل قند خون خود کمک نمایید.
1)سالمی,صدیقه.غفاری , سمیه.(1387) مرور جامع پرستاری داخلی و جراحی , تهران :جامعه نگر.
2)نظرپور, سیما. و دیگران(1383) درسنامه کامل پرستاری, تهران :گلبان: آریان طب , تبریز: قاضی جهانی.
3)سوزان س.اسملتزر. و دیگران(1386)پرستاری داخلی جراحی کبد,غدد,مجاری صفراوی و دیابت,ترجمه ی احمدعلی اسدی نوقابی,ناهید دهقان نیری,ویرایش صدیقه سالمی,تهران:نشرسالمی.