استئو پوروز(پوکی استخوان) 

    در این بیماری  توده کلی استخوان کاهش می یابد و ساختار ان تغییر می کند.در نتیجه احتمال شکستگی استخوان افزایش می یابد در جریان استئوپوروز تعادل موجود بین جذب و جایگزینی استخوان به هم می خورد به این ترتیب که سرعت جذب استخوان از تشکیل استخوان بیشتر می شود ودر نتیجه توده کلی استخوان کاهش می یابد در اثر استئوپوروز استخوانهای بیمار به تدریج متخلخل  کم دوام و شکننده می شوند و در اثر فشارهایی که روی استخوانهای طبیعی اثری ندارند به راحتی می شکنند. استئوپوروز معمولا باعث شکستگی فشاری( compression fracture) در مهره های سینه ای و کمری  شکستگی گردن و ناحیه بین ترو کانترهای استخوان ران و شکستگی کل (colles fracture ) در مچ دست می شود.

کلاپس تدریجی مهره ها ممکن است بدون علامت باشد و در نهایت خودرابه صورت کیفوز پیشرونده نشان دهد.با ایجاد کیفوز از قد بیمار کاسته می شود.معمولا قدزنان بعد از یائسگی کاهش می یابد که ناشی از کلاپس مهره هاست.به علت تغییر وضعیت بدن عضلات شکم شل می شوند و شکم بیمار به سمت جلو برآمدگی پیدا می کند.تغییر شکل ستون مهره ها باعث نارسایی تنفسی نیز می شود.بسیاری از بیماران از خستگی شکایت می کنند.شناسایی زودهنگام نوجوانان وزنان جوان در معرض خطر,افزایش کلسیم رژیم غذایی,انجام مرتب ورزشهای همراه با تحمیل وزن,اصلاح شیوه زندگی(کاهش مصرف الکل,سیگار وقهوه) خطر بروز استئوپوروز و شکستگی و ناتوانی های همراه را در مراحل بعدی زندگی کاهش می دهد.

عوامل خطرزای فردی:

زنان – قفقازی,غیر اسپانیایی یا آسیایی – سن بالا – وزن کم و شاخص توده بدنی پایین – کمبود استروژن یا منوپوز

تاریخچه خانوادگی – کاهش توده استخوان اولیه – بعضی از اختلالات طبی(نظیر بیماری سلیاک)

عوامل خطرزای مربوط به روش زندگی :

کمبود کلسیم و ویتامین D در رژیم غذایی – کشیدن سیگار – استفاده از الکل و یا کافئین – فقدان تمرینات تحمل وزن ـفقدان تماس با نور خورشید

راهکارهای پایین آوردن خطر:

افزایش جذب کلسیم و ویتامین D رژیم غذایی – ممنوعیت در کشیدن سیگار – مصرف کافئین در حد متوسط ـتمرین تحمل وزن – پیاده روی یا ورزش

عوامل تغذیه ای نیز در بروز استئوپروز نقش دارند.رژیم متعادل شامل کالری کافی و نیاز تغذیه ای برای حفظ استخوان(نظیر کلسیم و ویتامین D )باید جذب شود. ویتامین D برای جذب کلسیم و معدنی شدن طبیعی استخوان لازم است.مقدار کلسیم و ویتامین دی برنامه غذایی باید برای عملکرد و شکل گیری مجدد استخوان ها کافی باشد.بهترین منبع کلسیم و ویتامین D شیر غنی شده است.یک فنجان شیر یا کلسیم غنی شده در آب پرتقال که در حدود 300 میلی گرم کلسیم دارد.

افراد جوان حوالی بلوغ (سن 9 تا 19 سال) روزانه باید 1300 میلی گرم کلسیم دریافت کنند تا بتوانند به حداکثرتوده استخوانی دست یابند.مقدار کلسیم دریافتی توصیه شده برای افراد بین 19 تا 50 سال ,1000 میلی گرم در روز و برای افراد بالای 51 سال 1200 میلی گرم در روز است.مقدار واقعی دریافت کلسیم به طور متوسط 300 تا 500 میلی گرم در روز است.

دریافت ویتامین 400D تا 600 واحددرروز توصیه شده است.دریافت ناکافی کلسیم یا ویتامین D برای یک دوره چند ساله باعث کاهش توده استخوانی و ابتلا به استئوپروز می شود.فشار ناشی از وزن و فعالیتهای عضلانی,سرعت تولید استخوانها را افزایش می دهد.تمرینات فشرده و مقاومت,سودمندترین موارد در بهبود و حفظ توده استخوانی است.بی حرکتی در ایجاد استئوپروز نقش دارد.هنگامی که فعالیت بیمار به علت فلج ,قالب گچی و بی حرکتی عمومی کاهش می یابد ,جذب استخوان سریعتر از تشکیل استخوان صورت می گیرد و در نتیجه استئوپروز به وجود می آید.

 اقدامات پرستا ری

افزایش آگاهی بیمار درباره استئوپروز و برنامه درمانی

برنامه آموزشی روی عواملی که دربروز استئوپروز نقش دارند و اقداماتی که در فرآیند استئوپروز را متوقف یا کند می نماید یا سبب تسکین علایم می شوند تاکیددارد.رژیم غذایی سرشار از کلسیم و ویتامین دی,ورزشهای منظم تحمیل وزن و اصلاح شیوه زندگی(ترک سیگار و کاهش مصرف الکل و قهوه) به حفظ توده استخوانی کمک می کند.تغذیه و ورزش و فعالیت جسمی, کلیدهای اصلی دستیابی به استخوان های متراکم و مقاوم به استئوپروز هستند.برای به حداقل رساندن پیشرفت استئوپروز,افراد سالمند به مقادیر کافی کلسیم,نورخورشید,ویتامین دی و ورزش نیاز دارند.

آموزش بیمار در رابطه با درمان دارویی بسیار اهمیت دارد.ازآنجاکه عوامل گوارشی و نفخ از عوارض شایع مکملهای کلسیمی هستند,پرستار به بیمار توصیه می کند که این داروها را به همراه غذا مصرف کند.همچنین برای کاهش خطر سنگهای کلیوی,باید به بیمار یاد داده شود که همراه با مصرف مکملهای کلسیمی مایعات فراوان بنوشد.درصورتی که درمان جایگزینی هورمونها برای بیمار تجویز شده است,پرستار اطلاعات لازم را درباره اهمیت عوارض ولزوم اقدامات غربالگری دوره ای برای سرطان پستان و آندومتر در اختیار بیمار قرار می دهد.آلندرونات باید با معده خالی و بهمراه آب مصرف شودو سپس بیمار به مدت 30-60 دقیقه نباید مایعات و غذا بخورد.اسپری بینی کلسی تونین  بایدهرروز به کاررود و از سوراخهای بینی بطور متناوب استفاده شود.در طول دریافت این دارو, رژیم غذایی بیمار باید حاوی مقادیرکافی کلسیم و ویتامین D باشد.

كارشناسان معتقدند كه الگوي زندگي ساكن و بي‌تحرك موجب شده اين بيماري كه اغلب مختص سالمندان است در بين جوانان نيز شايع است. ورزش و تحرك كم و مصرف زياد غذاهاي فاقد ارزش تغذيه‌اي مثل فست فودها و تنقلات، جوانان را هم مستعد ابتلا به پوكي استخوان كرده است.

سوزان س.اسملتزر .و دیگران.۱۳۸۶.پرستاری داخلی و جراحی ارتوپدی،ترجمه ی فریبا نصیری زیبا،تهران:سالمی:جامعه نگر.

ایسنا سلامت