استرس   stress

استرس عبارت است از هر نوع فشار یا نیروست. این فشار می تواند جسمانی باشد، مانند استرس حاصل از انجام دادن تکالیف (وظایف)، یا استرس ناشی از یک بیماری توان فرسا؛ همچنین این فشار می تواند عاطفی یا موقعیتی باشد مانند استرس فشار خون بالا و استرس محدودیت شغلی. امروزه ، اصطلاح استرس، به طور غیردقیق، برای هر رویداد یا موقعیتی که موجب ناکامی ، عصبانیت یا اضطراب شود، به کار می رود.

استرس واقعی، صرف نظر از این که منبع آن چه باشد، پاسخ فیزیولوژیک مشخصی ایجاد می کند که پاسخ جنگ یا گریز (یا استرس فیزیولوژیک) نامیده می شود. این پاسخ عبارت است از پیامهایی که مغز به غدد فوق کلیوی می فرستد تا «هورمونهای استرس» ، یعنی اپی نفرین و نوراپی نفرین ترشح کنند. این هورمونها بروز علایمی چون انقباض عضلات، افزایش ضربان قلب و فشار خون و تند شدن تنفس را موجب می شود. پاسخ جنگ یا گریز ، جاندار را برای عکس العمل نشان دادن در برابر خطرآماده می کند. و در این معنا استرس عاملی است برای حمایت و نجات زندگی.

استرس در زنان :

همزمان با تغییرات اجتماعی متعدد در جهان ,زنان بیشتر از گذشته وارد عرصه های مختلف اقتصادی,اجتماعی,علمی وسیاسی شده اند.در کنار افزایش مشارکت اجتماعی زنان,نقشها و وظایف اجتماعی انان نیز نسبت به گذشته تغییرات بسیار زیا دی کرده است.امر وزه زنان نه تنها نقش همسری ,مادری,مدیریت منزل را دارند بلکه  فعالیتهای اجتماعی, اقتصادی وعلمی به ان اضافه شده است.

.در مورد زنان، این موارد می توانند استرس آور باشند: مشاغل خسته کننده و پرداخت دستمزد اندک، تبعیض های جنسی، بهره کشی خانوادگی یا جنسی ، فقدان درک متقابل همسر، تلاش زیاد در جهت برقراری توازن میان زندگی شغلی و خانوادگی یا (گاهی) احساس ملامت و عجز از خانه داری و بچه داری است.

برای زنان، ظاهراً تعارضهای بین فردی استرس آورترین مشکل است، در حالی که برای مردان، رقابت و سبقت بیشترین استرس را ایجاد می کند. مطالعات نشان داده است که مبارزه طلبیهای برتری جویانۀ مردان، میانگین فشار خون را – حتی در طول زمان خواب- افزایش می دهد. یافته های حاصل از این مطالعات گویایی این مطلب است که کار سخت دایمی به نظام گردش خون آسیب می رساند (یا ، از طرف دیگر ، مردانی که فشار خون بالا دارند مایلند مشاغلی با فشار بالا انتخاب کنند). اما در مورد زنان، ظاهراً فشار کار، کمتر روی فشار خون تأثیر می گذارد. البته، در میان زنانی که مشاغل مدیریتی ردۀ بالا را برعهده دارند استثناهایی وجود دارد.

آنچه فشار خون زنان را بالا می برد، تعارضهای بین فردی و فشار کارهای منزل و مخصوصاً مشکلاتی است که احتمالاً بین زن و همسر یا فرزند پیش می آید. این شرایط برای زنان جوانی که عهده دار مشاغل ردۀ بالا هستند و ضمناً در خانه مسئولیت نگهداری از کودک و خانه داری را بر عهده دارند، بیشتر مصداق پیدا می کند. مردان، پس از کار روزانۀ استرس آور ، وقتی به خانه برمی گردند، معمولاً استراحت می کنند، اما زنان، پس از انجام دادن همان گونه مشاغل و بازگشت به خانه، استراحت نمی کنند. این استرسهای ناشی از «شیفت دوم» کار روزانه است که بسیار از زنان را از لحاظ عاطفی و جسمانی به زانو درمی آورد.

چنین استرسهایی به راحتی می توانند به جسم و روان زنان فشار آورده و آنان را به بیماریهای مختلفی مبتلا سازد.

به همین دلیل ,لازم است زنان در برنامه های زندگی ,توجه خاصی به خود و سلامت خود داشته باشند.

چند توصیه به زنان فعال در اجتماع:

1.کمال گرایی خود را کنار بگذارید.

2.از میان نقشهای مختلفی که بر عهده دارید,به یک یا دو نقش اولویت بیشتری دهید و سعی کنید که درآن زمینه انرژی بیشتری بگذارید.

3.در طی زمان و به تناسب موقعیت زمانی ,اولویت های نقش های خود را تغییر دهید.

4.به یاد داشته باشیدکه شما یک انسانید و مانند هر انسان دیگر ,نیازها,خواسته ها,آرزوها و اهدافی دارید که می تواند مستقل از نقشهای مختلف شما باشد.بنابر این ,خود اگاهی را از دست نداده و با توجه به آن چه که می خواهید برنامه ریزی کنید.

5.ارزش خود را بر اساس کارهایی که انجام می دهید ارزیابی نکنید.

6.ورزش کنید.

7.تغذیه سالمی انتخاب کنید.

8.خواب کافی و مناسبی داشته باشید.

9.ارتباطهای اجتماعی مناسبی با دیگران بر قرار کنید.

10.با طبیعت ارتباط بر قرار کنید.                                                              

11.از روشهای مختلف آرام سازی استفاده کنید.

12.سعی کنید برای خود سر گرمی داشته باشید.

13.از دیگران کمک بگیرید.

14.رقابت را کنار بگذارید.

15.چارچوب معنایی و معنوی برای خود تنظیم کنید.

16.تا حد امکان عوامل تحریک کننده در محیط کار را کاهش دهید.

17.در باره احساسات خود بیشتر سخن بگویید.

18.محدودیتهای خود ودیگران را بشناسید.

به یاد داشته باشید شما مسئول زندگی خود هستید و به اندازه ای که مسئولید آزادی هم دارید,بنابر این تصمیم بگیرید که زندگی خود را در چه جهت و مسیری هدایت کنید که سلامت و آسا یش بیشتری داشته باشید.

اعمال پرستاری جهت کاهش استرس(تنیدگی)

الف) فعالیتهای روزمرۀ زندگی:

 ورزش ، استراحت ، و تغذیه خوب مهمترین عوامل کاهندۀ تنیدگی هستند. ورزش منظم به حفظ بهداشت جسمی و روانی کمک می کند. فواید ورزش شامل تقویت دستگاه عضلانی – اسکلتی ، مؤثرتر کردن عملکرد قلبی عروقی، کنترل وزن و آرامسازی است. ورزش احساس سالم بودن فرد را قوی نموده ، هیجان را کاهش داده ، و فرد را قادر به تطابق بهتر با عوامل تنیدگی زای روزانه می کند. استراحت و خواب، بدن را قادر می سازد که ثبات محیط داخلی خود را حفظ نموده و سطح انرژی خود را ذخیره کند. استراحت کافی می تواند عاملی بر علیه تنیدگی باشد. تغذیه نقش فعالی در حفظ مکانیسمهای ثبات محیط داخلی بدن برعهده دارد و مقاومت در برابر بیماری را افزایش می دهد. بدین منظور ، توصیه های غذایی ذیل ذکر می شوند: کاهش مصرف نمک، قند، چربی حیوانی و کلسترول ؛ افزایش مصرف میوه جات، سبزیجات و حبوبات ؛ و کاهش مصرف گوشت قرمز و مصرف بیشتر ماهی و مرغ.

ب) شبکه های حمایتی :

 خانواده فرد نقش مهمی در کمک به فرد برای تطابق با تنیدگی بازی می کند. این حمایت همچنین می تواند به وسیلۀ سیستمهای حمایت اجتماعی نیز اعمال شود. سیستمهای حمایتی ، حمایت روانی از فرد به عمل می آورند و به او کمک می کنند تا احساسات همراه با تنیدگی خود را تعیین و بیان نماید. سایر عوامل مهم شامل ساختن اطلاعات و سرویسها، مثبت ساختن برداشت فرد از خود و هموار ساختن راهی جهت ارتباطات و نقش های اجتماعی جدید می باشد. به علاوه خانواده ها و گروههای حمایتی یک محیط قابل قبول را فراهم می نمایند و به فرد کمک می کنند تا روشهای حل مسأله را جستجو نماید و مهارتهای تطابقی جدید را فراگیرد.

ج) روشهای ادارۀ تنیدگی:

1- آرامسازی (Relaxation): این روش بدن را آمادۀ مقابله با واکنشهای جنگ و گریز می کند، تنفس ، نبض و میزان متابولیسم ، فشار خون و استفاده از انرژی را کم می نماید. یکی از روشهای آرامسازی بدین گونه است:

1) دست هایتان را سفت مشت کنید و به احساسی که به وجود می آورد توجه کنید و چند ثانیه ای این حالت سفتی را حفظ کنید ،

2) مشت خود را باز کنید، عضلاتتان را شل نمائید و سعی کنید حالت سفتی را از خود دور نمائید ، و

3) این کار را برای هر کدام از گروه عضلات دستها، بازوها ، شانه ها ، صورت ، قفسۀ سینه ، پشت ، شکم و پاها انجام دهید.

2- تصورات هدایت شده (guided Imagery): در این روش ، پرستار کنار مددجو می نشیند و از یک خاطره یا تجربه ای که مددجو آن را یک صحنه آرامبخش ، دلپذیر یا خوشحال کننده می داند استفاده می کند. سپس مددجو این صحنه را به صورت تصویر وارد ذهنش می کند.

3- مراقبه   4(Meditation )  جزء دارد :1)محیط ساکت ، 2) وضعیت انفعالی ، 3) یک وضعیت راحت ، و 4) یک کلمه یا تصویر ذهنی برای اینکه بتوان بر روی آن تمرکز کرد. فردی که مراقبه را تمرین می کند ، چشمهایش را بسته ، تمام عضلات بزرگ خود را شل کرده ، و کلمه انتخابی را با هر بازدم به آهستگی تکرار می کند. این تمرین باید به مدت 20 تا 30 دقیقه و 2 بار در روز انجام شود.

4- پسخوراند زیستی (Biofeedback): روشی برای به دست آوردن کنترل بر روی سیستم عصبی خودکار و بنابراین تنظیم واکنشهای بدن مانند فشار خون، نبض ، و یا انواع سردرد می باشد. در این روش از یک وسیله (مانند محرکات حرارتی پوست) استفاده می شود و مددجو سعی می کند به صورت ارادی از طریق آرامسازی و افکار آگاهانه تغییرات وسیله را کنترل نماید. بازخورد به دست آمده از تغییراتی که وسیله نشان می دهد، به فرد یاد می دهد که اعمال فیزیولوژیکی خود را به طور طبیعی واکنشهای غیرارادی هستند تحت کنترل خود دراورد.

 شایعترین واکنش روانی نسبت به تنیدگی اضطراب است.

 تنیدگی طولانی مدت، هم بر روی سلامت  جسمی و هم روانی تأثیر می گذارد.

1.کارن جی.کارلسون,استفانی.و دیگران.(1380) بهداشت روانی زنان,ترجمه ی خدیجه ابوالمعالی,ژینوس لطیفی.تهران:ساوالان.  

2.خاتونی,علیرضا.(1380) چکیده پرستاری روان پرستاری.تهران:سماط.

3.گلدر,مایکل گراهام.(1384) روانپزشکی اکسفورد,ترجمه ی محسن ارجمند,مجید صادقی.تهران:ارجمند.

4.موسسه تحقیقات ,بازتوانی و بهبود زندگی زنان و مرکز سلامت زنان فردا.تهران